مزبور ، آرى ، على ابن ابي طالب عليه السلام انسان است و چند رويى و حيله گرى و مكرپردازى كاشف از وقيحترين مقاومت در مقابل اصول انسانى است كه هر داراى شخصيتى بايد آنها را مراعات نمايد . همچنان كه شخصيت با هويت نمىتواند مردم را بفريبد ، و با دغل بازى در حيات اجتماعى به رقّاصى بپردازد نبايد ، در برابر مكر پردازيها و فريبكاريهاى تبهكاران انسان نما به زانو در آيد ، اين اصل كه انسان با ايمان كه از تجارب و انديشه‌ها استفاده كرده است ، گول نمىخورد و در برابر سالوس بازان غدار مات نمىشود ، با اشكالى مختلف در احاديث معصومين آمده است كه خود حكم بديهى عقل را تاييد مىنمايند مانند المؤمن كيّس ( مؤمن زيرك و هشيار است ) و إتّقوا فراسة المؤمن فإنّه ينظر بنور اللَّه ( از فراست و ذكاوت مؤمن بر حذر باشيد ، زيرا او با نور خداوندى مىنگرد ) و لا يلدغ المومن من جحر مرّتين ( شخص با ايمان از يك لانه [ لانهء حشرات گزنده ] دو بار گزيده نمىشود . اگر با عنايات خداوندى فرصتى پيش آيد ، در بارهء آن قسمت از سخنان امير المؤمنين عليه السلام كه حوادث گذشته و آينده و حال حاضر را بر مبناى تفكرات و دريافتهاى سياسى داهيانه مطرح فرموده‌اند ، تحقيقى خواهيم داشت . تنها در اين مورد بعنوان نمونه قضيه اى را از ابو محمد عبد بن مسلم ابن قتيبه دينورى نقل مىكنيم : « امتناع على از بيعت . . . سپس على را براى اخذ بيعت آوردند ، او مقاومت نموده و امتناع كرد . . . وقتى كه يكى از حاميان خلافت اصرار كرد ، على ( ع ) فرمود : « شير را براى او به دوش و امروز موقعيت او را محكم كن ، فردا همين امر را به تو برمىگرداند » ( 1 ) و امثال اين تحليلها و استدلالها در بارهء قضايا و روشهاى سياسى ، بطور فراوان از امير المؤمنين عليه السلام چه

--> ( 1 ) مأخذ مزبور ص 11 .